• กลุ่มทอผ้าบ้านตรอกแค
    ผ้ายกเมืองนคร เป็นผ้าพื้นเมืองเอกลักษณ์
    ของท้องถิ่นจังหวัดนครศรีธรรมราช
เอกลักษณ์ของชุมชน กลุ่มทอผ้าบ้านตรอกแค
กลุ่มทอผ้าบ้านตรอกแค ผ้ายกเมืองนคร เป็นผ้าพื้นเมืองเอกลักษณ์ของท้องถิ่นจังหวัดนครศรีธรรมราช เป็นผ้าที่ได้รับการยกย่องมาแต่โบราณว่าสวยงาม ผ้ายกดอก คือ ผ้าจะยกนูนขึ้นเป็นลวดลายชัดเจนและมีความละเอียดประณีต ลายผ้าที่นิยมทอผ้ายกเมืองนครมากที่สุด คือ ลายจากธรรมชาติ ส่วนใหญ่เป็นลายดอกไม้ โดยเฉพาะลายดอกพิกุล ลายหิ่งห้อยชมสวน ลายเกร็ดพิมเสน
ประวัติ
กลุ่มทอผ้าบ้านตรอกแค
กลุ่มทอผ้าบ้านตรอกแค ก่อตั้งกลุ่มเมื่อวันที่ 29 พฤศจิกายน พ.ศ. 2545 ในปัจจุบันมีสมาชิกทั้งหมด 34 คน โดยมี นางวิไล จิตรเวช เป็นประธานกลุ่ม สมาชิกกลุ่มจะใช้เวลาว่างจากการทำสวนมาทอผ้าเพื่อใช้เองและจำหน่ายเป็นอาชีพเสริม โดยสมาชิกหลายคนเริ่มต้นและเรียนรู้การทอผ้าจากการเป็นสมาชิกของศูนย์ศิลปาชีพบ้านตรอกแค โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ในรัชกาลที่ 9 นับเป็นการอนุรักษ์ภูมิปัญญาไทยและภูมิปัญญาชาวบ้านที่มีอยู่ในชุมชนให้คงสืบทอดผ้ายกเมืองนครจากบรรพบุรุษสู่ลูกหลาน และได้มีการพัฒนาสร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์ต่างๆ ออกสู่ตลาดเรื่อยมา จนเป็นที่ยอมรับและได้รับรางวัลมากมาย
ไปเมืองคอนเหอ ไปซื้อผ้าลายทองสลับ

ซื้อมาทั้งพับ สลับทอห่าง ห่าง

หยิบนุ่งหยิบห่ม ให้สมขุนนาง

สลับทอห่าง ห่าง ทุกหมู่ขุนนางนุ่งเหอ
ผ้ายก เป็นกระบวนการทอลวดลายบนเนื้อผ้า โดยการทอเพิ่มเส้นพุ่งพิเศษ (Supplementary Weft) เกิดเป็นลวดลายยกนูนขึ้นบนเนื้อผ้า วิธีการทอจะคัดเส้นยืนขึ้น-ลงเป็นจังหวะ ที่แตกต่างกันตามลวดลายที่ต้องการแล้วใช้เส้นพุ่งพิเศษสอดเข้าไป
ผ้ายกเมืองนคร เป็นผ้าพื้นเมืองเอกลักษณ์ของท้องถิ่นจังหวัดนครศรีธรรมราช เป็นผ้าที่ได้รับการยกย่องมาแต่โบราณว่าสวยงาม แบบอย่างผ้าชั้นดีในหมู่คนชั้นสูงมีชื่อเสียงด้านฝีมือในการทอผ้ายกเป็นเลิศมาตั้งแต่ในอดีต เป็นที่รู้จักกันอย่างแพร่หลาย อัตลักษณ์ที่สำคัญของผ้าทอยกดอกเมืองนคร คือ ผ้าจะยกนูนขึ้นเป็นลวดลายชัดเจนและมีความละเอียดประณีต จนนักท่องเที่ยวต้องหาซื้อผ้ายกเมืองนครไว้ในครอบครอง
ผ้าทอยกดอก ใช้กรรมวิธีการทอให้เกิดลวดลายโดยการยกตะกอ แยกเส้นด้ายยืนขึ้นเป็นลวดลายเฉพาะ โดยการยกตะกอ ไม่ได้มีการเพิ่มเส้นด้ายยืนหรือเส้นได้พุ่งพิเศษเข้าไป การทอจะใช้ตะกอร่วมที่ออกแบบให้สามารถทอได้ทั้งลายขัดและลายยกดอกสลับกันไปในเนื้อผ้า
ลายที่นิยมทอผ้ายกเมืองนครมากที่สุด คือ ลายจากธรรมชาติ ส่วนใหญ่เป็นลายดอกไม้ โดยเฉพาะลาย ดอกพิกุล มีรูปแบบต่างๆ หลายลักษณะ ซึ่งในสมัยก่อนต้นพิกุลนิยมปลูกกันมากในบริเวณลานวัด เพราะเป็นไม้พุ่มใหญ่ ให้ร่มเงาดี ดอกมีกลิ่นหอม ช่างทอผ้าคงได้อาศัยนั่งพักใต้ร่มไม้เมื่อไปทำบุญที่วัด ดอกพิกุลจึงถูกนำมาใส่เป็นลวดลายของผ้ายก ปัจจุบันต้นพิกุลยังคงมีให้เห็นอยู่ ในบริเวณชั้นในของวัดพระศรีมหาธาตุวรมหาวิหาร
ลายหิ่งห้อยชมสวน เป็นลวดลายที่แสดงถึงการใช้ชีวิตอยู่ท่ามกลางธรรมชาติที่สวยงามของการทอผ้าในยามค่ำคืน ช่างทอผ้าได้ออกแบบลายผ้าทอโดยพุ่งเส้นไหมทองหนึ่งเส้นสลับการทอเส้นไหมสีตลอดท้องผ้า ซึ่งจะสวยงามเมื่อมีการเคลื่อนไหวอิริยาบทคล้ายหิ่งห้อย
ลายเกร็ดพิมเสน เป็นลายโบราณที่สวยงามมาก นิยมทอเป็นลายอยู่บริเวณท้องผ้า ลักษณะเป็นรูปสี่เหลี่ยม ขนาดเล็ก ในสมัยโบราณคนนิยมใช้พิมเสน เพราะมีกลิ่นหอมใช้ผสมเป็นยาที่มีประสิทธิภาพ ผ้าลายนี้พบได้ทั้งผ้ายกทองและผ้ายกไหม
ผ้าขาวม้า ผ้าขาวม้าบ้านตรอกแค ทอด้วยฝ้ายเมอเซอร์ไรซ์ แต่ละผืนจะมีสีสันแตกต่างกันไป มีความกว้างประมาณ 0.85 เมตร ความยาวประมาณ 1.80 เมตร คุณสมบัติที่สำคัญของผ้าขาวม้า เป็นผ้าทอลายทางตรงและขวางตัดกัน มีขนาดสี่เหลี่ยมผืนผ้าพอเหมาะ ใช้งานได้หลากหลาย ยิ่งใช้นานยิ่งนุ่ม ซับน้ำได้ดีแห้งเร็ว ทนทาน นอกจากนี้ยังมีการพัฒนาผลิตภัณฑ์ผ้าขาวม้า ผ่านการถ่ายทอดองค์ความรู้จากผู้เชี่ยวชาญด้านการออกแบบผลักดันให้เกิดการแปรรูปผ้าขาวม้าเป็นสินค้าที่หลากหลายยิ่งขึ้น เช่น กระเป๋าใส่เอกสาร ตุ๊กตา ที่เก็บพวงกุญแจ หมอนรองคอ เป็นต้น ซึ่งตรงต่อความต้องการของตลาด ที่สำคัญเป็นการช่วยสร้างอาชีพและเสริมสร้างรายได้ให้กับคนในชุมชนอย่างยั่งยืน
อาชีพ
ชาวบ้านตรอกแค ประกอบอาชีพเกษตรกรรมเป็นหลัก ได้แก่ ทำสวนยางพารา สวนผลไม้ ปลูกผัก และทำนาข้าว ส่วนการทอผ้าเป็นอาชีพเสริมหลังจากว่างเว้นจากการทำเกษตรกรรม โดยจะมารวมกลุ่มกันเพื่อทอผ้า
ประเพณีวัฒนธรรมของอำเภอชะอวด
- งานชักพระหรือประเพณีลากพระ เป็นประเพณีที่พุทธศาสนิกชนปฏิบัติสืบต่อกันมาตั้งแต่ครั้งโบราณ โดยกระทำหลังจากวันมหาปวารณาหรือวันออกพรรษา 1 วัน ตรงกับวันแรม 1 ค่ำ เดือน 11 โดยพุทธศาสนิกชนพร้อมใจกันอาราธนาพระพุทธรูปขึ้นประดิษฐานบนบุษบกที่วางอยู่เหนือเรือ รถ หรือล้อเลื่อน แล้วแห่แหนชักลากไปตามลำน้ำหรือตามถนนหนทางใน อำเภอชะอวด โดยจะจัดงานชักพระขึ้นในช่วงต้นเดือนตุลาคมของทุกปี
- งานประจำปีดอกจูดบาน เป็นงานใหญ่ และเป็นงานประจำปีของอำเภอชะอวด มีการจัดแสดงสินค้าของดีเมืองชะอวด รวมถึงผ้ายกเมืองนครจากกลุ่มทอผ้าบ้านตรอกแค โดยจะจัดขึ้นในช่วงต้นเดือนกรกฎาคม ของทุกปี
การผลิต
เครื่องมือในการทอผ้ายกเมืองนคร กี่ทอผ้าพื้นเมืองหรือกี่กระทบ
วัตถุดิบหลักในการทอผ้า คือ เส้นฝ้ายเมอร์เซอร์ไรซ์สีต่างๆ
อุปกรณ์ประกอบ
1. กี่ทอผ้ายก
2. ฟันฟืม
3. กระสวย
4. ด้ายผูกตะกอ
5. ไม้ตะกอ
6. ไม้ตีลายเชิง
7. ไม้เรียวขัดลาย
ขั้นตอนการผลิต
1. คันด้าย (หมุนด้าย)
2. สอดฟันฟืม
3. หวีด้ายเข้าขอน
4. เอาด้ายเข้ากี่
5. ตรวจเส้นด้ายให้ถูกต้องและครบถ้วน
6. ผูกตะกอลายขัด
7. ผูกตะกอกรวยเชิง
8. เก็บลายกรวยเชิง จำนวน 80 -150 ไม
9. ผูกตะกอลายท้องผ้า
10. ผูกเท้าเหยียบและคันยกเพื่อการทอ
11. กรอกระสวยเพื่อการทอ
ขั้นตอนการทอผ้าเริ่มจากการกรอกระสวยสำหรับทอกรวยเชิง เลือกสีที่เหมาะสมและความต้องการของลูกค้า การทอกรวยเชิงต้องใช้ช่างทอ 3 คน ทอตามไม้ลายที่คัดไว้จนครบทุกไม้ และเริ่มทอหน้านางตามลายครบตามจำนวนความยาวที่ต้องการแล้ว เริ่มทอลายท้องผ้าตามความต้องการหรือตามที่ลูกค้าสั่ง เสร็จจากการทอลายแล้วก็ทอกรวยเชิงอีกครั้งให้ครบเหมือนกับครั้งแรก หลังจากครบกรวยเชิงตามที่ต้องการแล้วก็ทอผ้าพื้นตามจำนวนที่เหมาะสมในการใช้งาน การทอผ้ายกเมืองนครจะยากกว่าผ้ายกดอก เพราะเป็นผ้าโบราณมีความละเอียด ระยะเวลาในการผลิต
       - ผ้ายกเมืองนคร 1 ผืน ใช้เวลา 7 วัน
       - ผ้ายกดอก 1 ผืน ใช้เวลา 1 วัน
       - ผ้าขาวม้า 2 ผืนต่อวัน
การผลิต
1. คันด้าย (หมุนด้าย)
2. สอดฟันฟืม
3. หวีด้ายเข้าขอน
4. เอาด้ายเข้ากี่
5. ตรวจเส้นด้ายให้ถูกต้องครบถ้วน
6. ผูกตะกอลายขัด
7. ผูกตะกอกรวยเชิง
8. เก็บลายกรวยเชิง จำนวน 80-150 ไม้
9. ผูกตะกร้อลายท้องผ้า
10. ผูกเท้าเหยียบและคันยกเพื่อการทอ
11. กรอกระสวยเพื่อการทอ
12. เริ่มการทอ
รางวัลที่ได้รับ
การควบคุมคุณภาพ
- ได้รับมาตรฐานผลิตภัณฑ์ชุมชน (มผช.)
- ได้ผ่านเกณฑ์การประเมินเพื่อแบ่งระดับของระบบการบริหารจัดการ (มจก.) ในระดับดี 5 หมวด
รางวัลที่ได้รับ
พ.ศ. 2547:
   - รางวัลผลิตภัณฑ์ OTOP ระดับ 5 ดาว
พ.ศ. 2548:
   - รางวัลชนะเลิศการประกวดผ้าทอพื้นเมือง งานประเพณีเดือนสิบ จังหวัดนครศรีธรรมราช
   - รางวัลรองชนะเลิศอันดับ 2 การประกวดผ้าทอพื้นเมืองงานประเพณีเดือนสิบ จังหวัดนครศรีธรรมราช
พ.ศ. 2549:
   - รางวัลชนะเลิศการประกวดทอผ้าพื้นเมือง งานประเพณีเดือนสิบ จังหวัดนครศรีธรรมราช
   - รางวัลรองชนะเลิศอันดับ 2 การประกวดผ้าขาวม้า งานประเพณีเดือนสิบ จังหวัดนครศรีธรรมราช
   - รางวัลผลิตภัณฑ์ OTOP 4 ดาว
พ.ศ. 2550:
   - รางวัลชนะเลิศและรองชนะเลิศ การประกวดผ้าพื้นเมือง งานประเพณีเดือนสิบ จังหวัดนครศรีธรรมราช
   - รางวัลชนะเลิศและรองชนะเลิศประกวดเสื้อบุรุษและสตรีจากผ้าทอ งานประเพณีเดือนสิบ จังหวัดนครศรีธรรมราช
   - รางวัลรองชนะเลิศการประกวดผ้าขาวม้า งานประเพณีเดือนสิบ จังหวัดนครศรีธรรมราช
พ.ศ. 2551:
   - รางวัลชนะเลิศการประกวดผ้าทอพื้นเมือง งานประเพณีเดือนสิบ จังหวัดนครศรีธรรมราช
   - รางวัลรองชนะเลิศอันดับ 1 การประกวดผ้าทอพื้นเมือง งานประเพณีเดือนสิบ จังหวัดนครศรีธรรมราช
   - รางวัลรองชนะเลิศอันดับ 2 การประกวดผ้าทอพื้นเมือง งานประเพณีเดือนสิบ จังหวัดนครศรีธรรมราช
   - เกียรติบัตรผ่านการพัฒนาตนเอง ตามระบบมาตรฐานงานชุมชน (มชช.) ประจำปี 2551
พ.ศ. 2552:
   - รางวัลผลิตภัณฑ์ OTOP 5 ดาวระดับประเทศ
   - รางวัลรองชนะเลิศอันดับ 1 การประกวดผ้าทอพื้นเมือง งานประเพณีเดือนสิบ จังหวัดนครศรีธรรมราช
   - มาตรฐานผลิตภัณฑ์ชุมชน (มผช.)
   - ผ่านเกณฑ์การประเมินเพื่อแบ่งระดับของระบบการบริหารจัดการ (มจก.) ในระดับดี 5 หมวด
ผลิตภัณฑ์
ผ้ายกเมืองนคร
ผ้ายกดอก
ผ้าขาวม้า
ผ้าขาวม้าแปรรูป
Finishing Product
VIDEO
“ ผ้ายกเมืองนคร เป็นผ้าพื้นเมืองเอกลักษณ์ของท้องถิ่นจังหวัดนครศรีธรรมราช
เป็นผ้าที่ได้รับการยกย่องมาแต่โบราณ ว่าสวยงาม แบบอย่างผ้าชั้นดีในหมู่คนชั้นสูง ”
ข่าวสารชุมชน



ติดต่อสอบถาม
อาคารทอผ้าเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถ ในรัชกาลที่ 9
หมู่ที่ 4 ต.ขอนหาด อ.ชะอวด จ.นครศรีธรรมราช
087-383-7639 099-409-9944
© 2018 www.TradingVillageSouth.com. All Rights Reserved.